 |
जेव्हा कोणी तुम्हाला विचारते: तुम्ही आता काय विचार करत आहात? बहुतेक वेळा याचे उत्तर असे असते: 'फारसे काही नाही' किंवा 'काहीही नाही. हे कदाचित खरं नसेल. त्याऐवजी आपल्या मनात भरपूर विचार चालू असतात. तरीही आपण ते इतरांपासून लपवतो कारण तो विचार महत्त्वाचा नसतो.
आपण या लेखात मानवी जीवनाचा आणखी एक पैलू, जसा की, आपली 'विचार करण्याची क्षमता' आणि 'मन' संबधी बोलूया. विचार करण्याची क्षमता आणि
मनाच्या शक्तीमुळे मानवी प्रजातींनी इतर प्रजातींना मागे टाकले आहे. आपण मानवातील
विचार प्रक्रियेचे स्वरूप जाणून घेण्याचा प्रयत्न करू आणि मग मानवी मनाचे महत्त्वाचे
पैलू समजून घेण्याचा प्रयत्न करू.
 |
| Thinking |
विचार केल्याने आपण आपल्या सभोवतालच्या गोष्टींचा अर्थ
लावू शकतो. विचार मानवाला आपल्या सभोवतालच्या विविध गोष्टी समजून
घेण्यास, लक्षात ठेवण्यास आणि त्याचा अर्थ लावण्यास मदत करतो. विचार येतात कुठून?
आपल्या मनात विचार सहजपणे येतात. मज्जासंस्थेसंबंधीत विज्ञानाने प्रामुख्याने
विचारांची प्रक्रिया आणि मानवी शरीराशी असलेला त्यांचा संबंध
समजावून सांगितला आहे. अनेकदा
मज्जासंस्थेच्या प्रक्रियेतून विचार बाहेर येतात. भौतिक जगात आणि आभासी जगात आपल्याशी संबंधित प्रत्येक
गोष्टीमुळे आपल्या मनात विचारांचा उदय होतो. तुम्ही निष्क्रिय बसलात तरी मनात
नेहमीच विचार असतात. विचार हे आपल्या जीवनात असलेल्या भूतकाळातील आठवणी आणि अनुभवां मुळे उद्भवत असतात.
ज्या गोष्टी तुम्ही ऐकल्या नाहीत किंवा तुम्हाला ज्ञात
नाहीत अशा गोष्टींचा विचार करा. तुम्ही या गोष्टींचा अधिक विचार करू
शकता का? आपल्याला माहीत नसलेल्या गोष्टींचा आपण फारसा विचार करू शकत नाही. जर
तुमच्या स्मृतीत कोणतीही माहिती नसेल तर तुम्ही त्याचा विचार करू शकत नाही. आपल्या
मनातले बहुतेक विचार स्वतःबद्दल नसतात. तुम्ही स्वत:चा विचार करत असलात तरी तुम्ही
खरोखरच 'इतरजण माझ्याबद्दल
काय विचार करत असतील / बोलत असतील किंवा माझ्याबद्दल इतरांच्या काय भावना आहेत?' असा विचार करत असाल. आपल्या बाहेरच्या
जगातूनही अनेक विचार तयार होत असतात. समाज, प्रसारमाध्यमे,
आपण जिथे राहतो तेथील सर्व गोष्टी आपल्या विचार प्रक्रियेला आकार देत असतात. आपल्या विचारांमागचे मुख्य कारण म्हणजे आपल्या
वातावरणात असलेली उत्तेजना आणि आपण अनुभवत असलेली परिस्थिती.
मानसशास्त्रातील प्रारंभिक संशोधकांचा असा विश्वास होता
की विचार हे संवेदनशील
स्मृतीच्या माध्यमातून मेंदूत राहतात. आपला मेंदू आपल्या पाच इंद्रियांच्या
माध्यमातून संवेदने संभंदीत माहिती गोळा करतो.
डोळे, कान, नाक, तोंड आणि त्वचा या पाच इंद्रियांद्वारे आपल्याला या जगाबद्दल माहिती
मिळते. वर्तणूक शास्त्रज्ञांनी अनेक प्रयोग केले आहेत आणि हे सिद्ध
केले आहे की इंद्रिये अनेक परिस्थितीत आपल्याला फसवी माहिती पुरवतात.
आपण कशाचा विचार करत आहोत याची आपल्यापैकी बहुतेकांना
जाणीवपूर्वक जाणीव नसते. काही विचार तुम्हाला हसवू शकतात, आनंदित करू शकतात,
तुम्हाला आराम देऊ शकतात किंवा तुमचा आत्मविश्वास वाढवू शकतात. तर काही
विचार तुम्हाला राग आणू शकतात, निराशा आणू शकतात,
भीती, शंका इत्यादी निर्माण करू शकतात. तुमचे विचार तुम्हाला दिलेल्या वेळी कसे
वाटते यावर नियंत्रण ठेवतात आणि तुमची मनःस्थिती ठरवतात.
विचारांचा मनाशी काही संबंध आहे का?
अर्थात, होय. तुम्हाला काय वाटते हे ते प्रामुख्याने ठरवते. तर मग, मानवी मन कसे काम करते याचा आपण विचार करू या.
मनाचे दोन वेगवेगळे टप्पे आहेत: चेतन (जागरूक) आणि अचेतन (सुप्त.) चेतन मन वस्तुनिष्ठ प्रकारचे असते. उदाहरणार्थ: चेतन मन
तुम्हाला माहीत असलेल्या आणि संवेदना असलेल्या गोष्टींचा विचार करते. चेतन मन तुमच्या
जाणीवपूर्वक विचारांशी संबंधित असते. तुम्ही जाणूनबुजून आणि जाणीवपूर्वक घेतलेल्या
निर्णयांशी संबंधित आहे. चेतन मनाला आपल्या इंद्रियांच्या माध्यमातून माहिती मिळते,
त्याची तुलना आधी साठवलेल्या माहिती आणि अनुभवांशी केली जाते. मग ते माहितीचे
विश्लेषण करून ती स्वीकारायची की नाकारायची हे ठरवते. ते एका
वेळी एकाच विचाराशी संबंधित असू शकते. चेतन मन हे माहितीवर तर्कशुद्ध रीतीने प्रक्रिया करते.
अचेतन मन प्रामुख्याने मेंदूतील माहितीवर प्रक्रिया करण्यात
गुंतलेले असते. ते वस्तुनिष्ठ स्वभावाचं आहे. उदाहरणार्थ, ते स्वतःहून विचार करू
शकत नाही किंवा निर्णय घेऊ शकत नाही. त्याचे
मुख्य काम माहिती साठवून ठेवण्यासाठी आणि सूचना दिल्यावर ती परत मिळवणे
हे आहे. अचेतन मन कोणतीही चौकशी न करता माहिती स्वीकारते. ते अपूर्ण
माहितीही स्वीकारते आणि त्यावर कोणतेही तर्कशास्त्र लागू करत नाही. हृदयाचे ठोके,
श्वसन आणि शरीराचे तापमान इत्यादी महत्त्वाची शरीरकार्ये टिकवून ठेवण्याचे अत्यंत
महत्त्वाचे काम अचेतन मनाकडे असते.
तुमच्या अचेतन मनाला आणि विचारांना आकार द्या:
"जोसेफ मर्फी: द पॉवर ऑफ युवर सबकॉन्शियस माईंड " या
पुस्तकात अचेतन मनाच्या वापराबाबत अनेक सूचना देण्यात आल्या आहेत. लेखक म्हणतात, "प्रत्येक विचार हे कारण आहे आणि प्रत्येक स्थिती
त्याचा परिणाम आहे" त्यामुळे तुम्ही ज्या पद्धतीने विचार करत आहात ते
तुमच्या जीवनाचा मार्ग ठरवते. त्यामुळे जर तुम्हाला एखाद्या चांगल्या ठिकाणी
पोहोचायचं असेल तर तुमचे विचार बदला.
उदाहरणार्थ, विचार करा की तुम्ही टॅक्सिने प्रवास करीत आहात, तुमच्या टॅक्सी ड्रायव्हरला दिशा सांगत आहात. जर तुम्ही योग्य माहिती दिलीत तर ड्रायव्हर तुम्हाला
योग्य ठिकाणी घेऊन जाईल. जर तुम्ही चुकीची माहिती दिली किंवा ड्रायव्हरला गोंधळात टाकायला लागलात तर
तुम्ही इच्छित स्थळी पोहोचू शकणार नाही. तुमच्या अचेतन मनाच्या
बाबतीतही हेच घडते.
अचेतन मनाच्या सामर्थ्याने
आपल्या विचारांवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी काही टिप्स खाली दिल्या आहेत:
- तुमच्याकडे सकारात्मक विचार निवडण्याची ताकद आहे आणि ते निवडले पाहिजे. माझ्याबाबतीत फक्त चांगल्या गोष्टी घडतील असा विश्वास जर तुम्ही दाखवला तर मनही त्यावर विश्वास ठेवेल.
- 'मी माझ्या अचेतन मनाच्या माध्यमातून सर्व काही करू शकतो', असे म्हणत तुमच्या नकारात्मक विचारांवर मात करा.
- तुमच्या समस्यांवर असलेल्या सकारात्मक उपायांवर विश्वास ठेवा, यशाच्या कामगिरीची कल्पना करा आणि तुमचे अचेतन मन यावर विश्वास ठेवू लागेल आणि अपेक्षित परिणाम घडवून आणेल.
- एखादी सूचना किंवा टीका तुम्हाला तोपर्यंत दुखावू शकत नाही जोपर्यंत तुम्ही त्यावर विश्वास ठेवत नाही. तुम्ही इतरांचे तुमच्याबद्दल असणारे अनावश्यक विचार नाकारू शकता आणि स्वतःबद्दलच्या सकारात्मक गोष्टींवर विश्वास ठेवण्यासाठी तुमच्या मनाला पुष्टी देऊ शकता.
- इतरांचे विचार तुमच्यावरती लादू नका. स्वत:चे विचार स्वत: निवडा आणि स्वत:चे निर्णय स्वत: घ्या.
शेवटी, "तुमच्या यशात एकच अडथळा आहे तो म्हणजे
तुमचे स्वत:बद्दलचे असणारे
विचार".
प्रा. अतुल फेगडे
To read this article in English click here: https://profatulfegade.wordpress.com/2020/08/15/control-your-thoughts-through-the-power-of-your-subconscious-mind/
संदर्भ:
- मुसेरा जेफ्री, मानवी विचार समजून घेणे, ऑगस्ट 2018,https://vocal.media/futurism/understanding-human-thoughts15/8/2020 रोजी दुपारी 3.25 वाजता वापर केला
- रॉबर्टसन ट्रॅव्हिस, 5 सोप्या पावलांमध्ये आपल्या विचारांवर नियंत्रण कसे ठेवावे,https://travisrobertson.com/personal-development/control-your-thoughts/15/8/2020 रोजी संध्याकाळी 4.15 वाजता वापर केला
- कुमार नवीन, तुमच्या सुप्त मनाची शक्ती, मार्च 2020, (https://medium.com/@navinkumar0118/the-power-of-your-subconscious-mind-summary-ebf7eafc892615/8/2020 रोजी संध्याकाळी 5.00 वाजता वापर केला