कामाच्या ठिकाणी टीका हाताळण्याचे 6 मार्ग

 कोणाला स्वतःबद्दलची टीका आवडते का? बरं, या जगात कोणालाही स्वतःवर केलेली टीका आवडत नाही. अनेकदा टीका हाताळणे कठीण असते. आपल्या घरात, ऑफिसमध्ये आणि समाजात आपल्या आजूबाजूला अनेक टीकाकार असतात. टीका ही एखाद्यातील चांगले-वाईट पैलूशोधण्यासाठीचा किंवा मूल्यमापन करण्याचा मार्गआहे. टीका ही लाजिरवाणी गोष्ट वाटू शकते. परंतु कामाची पद्धत सुधारण्याची ही एक संधी असू शकते.  टीका ही केवळ दोष शोधण्यासाठी नाही, तर ती एक चूक सुधारण्याची प्रक्रिया असू शकते. आपण जाणून घेऊ या, ‘टीका वैयक्तिकरित्या कशी हाताळावी आणि त्यास कसे तोंड द्यावे?'

ॲरिस्टोटल -  टीका ही अशी गोष्ट आहे जी आपण काहीही न बोलता, काहीही न करता आणि काहीही नसण्याद्वारे सहजासहजी टाळू शकतो."

टीका हाताळण्याचे दोन सोपे मार्ग आहेत: एकतर कोणीही टीकेचा सकारात्मक पद्धतीने उपयोग करून सुधारणा करणे किंवा नकारात्मक पद्धतीने त्याचा सामना करणे, ज्यामुळे आत्मसन्मान ठेच पोहचून तणाव आणि क्रोध निर्माण होऊ शकतो. टीकेचे सर्वात सामान्य प्रकार  म्हणजे विधायक आणि विध्वंसक. एखाद्याची प्रतिष्ठा, नावलौकिक,  आणि स्वाभिमान नष्ट करण्याच्या हेतूने विध्वंसक टीका केली जाते. विधायक टीका म्हणजे तुमच्या चुका दाखवणे आणि तुम्ही कोठे सुधारणा करू शकता हे दाखवणे. कोणत्याही प्रकारची टीका असेल तरी, लक्षात ठेवा की त्याचा उपयोग अजूनही तुमच्या फायद्यासाठी होऊ शकतो.

जेव्हा तुम्ही तुमच्या व्यावसायिक जीवनात टीकेला सामोरे जाता तेव्हा खालील मुद्दे लक्षात ठेवा:

1. बचावात्मक पवित्रा घेणे टाळा:

जेव्हा आपण टीकेला सामोरे जातो तेव्हा अनेकांची पहिली प्रतिक्रिया म्हणजे बचावात्मक पवित्रा घेणे आणि आपल्या भूमिकेचे समर्थन करण्याचा प्रयत्न करणे. जे सांगितले जात आहे ते सक्रियपणे ऐका आणि ते समजून घ्या. अनेकदा लोक ऐकण्याऐवजी त्यांच्या टीकेच्या प्रतिसादा बद्दलचा किंवा द्यायच्या खुलाश्याचा विचार करत असतात. टीकाकारांचे हेतू प्रामाणिक आहेत असे गृहीत धरा. त्यांचे अभिप्राय मान्य करा आणि ते दिल्याबद्दल लोकांचे आभार माना. टीकेकडे खुल्या मनाने बघावे. सबबी देणे टाळावे.

2. टीका वैयक्तिकरित्या घेऊ नका

एक व्यक्ती म्हणून तुमच्यावर टीका केली जात नाही, तर ते तुमच्या कामाबद्दल किंवा कामाच्या पद्धतींबद्दल असते. त्यामुळे ताबडतोब निष्कर्ष काढू नका आणि ती वैयक्तिकरित्या घेऊ नका. कधीकधी टीका फक्त त्या व्यक्तीबद्दल नव्हे तर ती अभिमान आणि मत्सर यासारख्या भावनांबद्दल असते. तुमच्यावर टीका करणारी व्यक्ती जाणूनबुजून तुम्हाला खाली आणण्याचा किंवा तुम्हाला चिथावण्याचा प्रयत्न करत आहे असे गृहीत धरू नका. टीका ही परिस्थितीजन्य असते आणि तुमच्या कामाशी संबंधित असते, त्या व्यक्तीबद्दल नसते.

 3. टीकेबद्दल चौकशी करा

अभिप्राय देणाऱ्या व्यक्तीच्या हेतूंकडे लक्ष द्या. अधिक चौकशी करा आणि त्याचा उद्देश जाणून घ्या. जर एखाद्यावर औचित्य साधून टीका केली जात असेल तर ते खोट्या टीकेचे लक्षण आहे. त्याकडे दुर्लक्ष करणे उत्तम. अशा परिस्थितीत गप्प राहणे आणि आदरणीय गौरव प्रतिष्ठा टिकवून ठेवणे उत्तम. सुधारणेच्या उद्देशाने टीका असल्यास, गरज पडल्यास अधिक प्रश्न विचारा.

4)      4. टीकेतून तुम्ही नवीन काय शिकू शकता ते जाणून घ्या

टीका नकारात्मक वाटत असली तरी यामुळे शिकण्याची आणि सुधारण्याची संधी मिळते. कल्पना करा, जर एखाद्याची सतत प्रशंसा होत असेल आणि त्याच्यावर कधीही टीका होत नसेल तर ती व्यक्ती कशी प्रगती करू शकते. त्यामुळे टीका हा आपल्या प्रगतीचा आणि विकासाचा महत्त्वाचा भाग आहे. जर एखाद्याला खरोखरच जीवनात सुधारणा करायची असेल तर त्याने विधायक टीकेला आमंत्रण दिले पाहिजे आणि त्याचे कौतुक केले पाहिजे.

 5. ताबडतोब प्रतिक्रिया देणे टाळा

टीका हाताळण्याचा सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे थोडे थांबणे आणि मन शांत करणे. टीकेवर प्रक्रिया करण्यासाठी संयम आणि शांतता आवश्यक आहे. मनात राग आणि तीव्र प्रतिक्रिया येत असेल तर भूतकाळातही अशीच वेळ आली होती की नाही हे जाणून घेण्याचा प्रयत्न करा. या प्रकरणाच्या मूळ कारणाकडे जा. आंतरिक मनाशी प्रामाणिकपणे संवाद साधा ज्यामुळे आपण अजून नम्र आणि खंबीर बनतो.

6)      6. हसत राहा

हसण्यामुळे अधिक आराम मिळतो. हसण्यामुळे सकारात्मक चैतन्य निर्माण होते आणि परिस्थितीत सामान्यता येते. हसण्यामुळे समोरच्या व्यक्तीला त्यांचा दृष्टिकोन सोपा आणि मवाळ करण्याची प्रेरणा मिळेल.

टीका यशस्वीपणे हाताळण्याची गुरुकिल्ली म्हणजे टीकेचा हेतू ठरवणे, टीकेला शांतपणे प्रतिसाद देणे, त्याला विधायक पद्धतीने अवलंबणे आणि तुमचे नुकसान करण्यासाठी विनाकारण टीका करणाऱ्या लोकांपासून दूर राहणे.

प्रो. अतुल फेगडे

 

To read this article in English click here: https://profatulfegade.wordpress.com/2020/08/29/6-ways-of-handling-criticism-at-work/

 

 

References:

1. Basu Sreeradha, 5 ways to deal with criticism at work, ET Bureau, 25/06/2019, https://economictimes.indiatimes.com/jobs/5-ways-to-to-deal-with-criticism-at-work/articleshow/69936292.cms accessed on 29/8/2020 at 4.47pm
2. Castrillon Caroline, 5 Healthy ways to deal with criticism at work, 19/01/2019, https://www.forbes.com/sites/carolinecastrillon/2020/01/19/5-healthy-ways-to-deal-with-criticism-at-work/#bad2d36312a4 accessed on 29/8/2020, 4.30pm
3. Greatist, How to handle criticism like a Pro, 11/6/2015, https://greatist.com/happiness/how-handle-criticism-pro#tl-dr, accessed on 29/8/2020 at 5.22pm
4. Pettinger Tejvan, 7 effective ways to deal with criticism, https://www.lifehack.org/articles/featured/7-effective-ways-to-deal-with-criticism.html accessed on 29/8/2020, at 4.45pm
5. Stahl Ashley, Five ways to bounce back from criticism at work, 30/05/2016, https://www.forbes.com/sites/ashleystahl/2016/05/30/five-ways-to-bounce-back-from-criticism-at-work/#66e5b858be12 accessed on 29/8/2020 at 5.10pm

डिजिटल पाकीटमारांपासून सावध व्हा

पूर्वी बस थांबे, रेल्वे स्टेशन, बाजारपेठा इत्यादी गर्दीच्या ठिकाणी पाकीटमार अतिशय सक्रिय असत. ते अनेक युक्त्या लढवून, लक्ष वळवून मौल्यवान वस्तू चोरत असत. आता त्यांना लोकांनाची फसवणूक करण्यासाठी इंटरनेट नामक एक नवीन माध्यम सापडले आहे. इंटरनेट ह्या आभासी जगाच्या उदयाबरोबर डिजिटल पाकीटमारीचाही उदय झाला आहे. काही वेब सीरिजमध्ये दाखवल्याप्रमाणे हा अनेकांसाठी व्यवसाय बनला आहे. या लेखात यूपीआय वापरताना काही सामान्य प्रकारच्या डिजिटल पैश्याच्या व्यवहारातील फसवणुकीचे प्रकार जाणून घेऊया.

डिजिटल व्यवहार करणाऱ्या साधनांचा अनेक लोक अवलंब करत आहेत. ह्या वव्यवहारांच्या वाढत्या वापरांमुळे भारतातही सायबर हल्ले आणि फसवणुकीचे प्रमाण वाढलेले आहे. जशी डिजिटल व्यवहाराची प्रक्रिया अतिशय सोपी आहे, ती तितकीच धोकादायकही आहे. डिजिटल व्यवहार प्रणाली वापरताना तुम्ही व्यवस्थित लक्ष नाही दिले तर तुमची सहज फसवणूक होऊ शकते. ऑनलाइन फसवणूक करणारे, लोकांना आकर्षित करून त्यांची फसवणूक करण्याचे अनेक मार्ग काढत आहेत. YouGov आणि ACI Worldwide ने केलेल्या एका अभ्यासात जवळजवळ ५० टक्के वापरकर्त्यांनी वाढत्या डिजिटल व्यवहारातील फसवणुकीबद्दल चिंता व्यक्त केली आहे. काही युक्त्या अतिशय सोप्या असतात आणि त्या अगदी सहजपणे टाळता येतात.

यूपीआय (युनिफाइड पेमेंट्स इंटरफेस) हा आज भारतात पैसे हस्तांतरित करण्याचा सर्वात सोपा आणि जलद मार्ग आहे. अलीकडे डिजिटल पाकीटमार यूपीआय व्यवहारांना अधिकाधिक लक्ष्य करत आहेत. फसवणूक करणाऱ्यांनी वापरलेल्या सर्वात सामान्य पद्धती खालीलप्रमाणे आहेत:

1)  बनावट यूपीआय पेमेंट लिंक्स:

फसवणुकीचा सर्वात सामान्य मार्ग म्हणजे वापर कर्त्यांना फसव्या लिंक पाठवणे आणि त्यामाध्यमातून पैसे चोरणे. पाकीटमार पीडितेला डिजिटल वॉलेट/यूपीआय अॅपवरून मोबाइल क्रमांकावर १० रुपये नाममात्र रक्कम हस्तांतरित करण्यास सांगतात. ही लिंक सामान्यतः मोबाइलवर एसएमएसद्वारे पाठवली जाते. पीडित व्यक्ती लिंक वर क्लिक करते आणि बँकेच्या वेबसाइटसारखी बनावट वेबसाइट उघडते. वापरकर्त्याने क्लिक केल्यानंतर मोबाइलमध्ये यूपीआय अॅप उघडण्याची परवानगी मागितली जाते. ही लिंक कधीकधी पीडितेला यूपीआय आयडी आणि ओटीपी किंवा यूपीआय पिन नंबर सारखी महत्त्वाची माहिती प्रविष्ट करण्यास सांगते. एकदा ही माहिती प्रविष्ट केल्यानंतर, पुढच्या मिनिटाला पीडितेला त्याच्या खात्यातून हस्तांतरित केलेल्या पैशांबद्दल मेसेज येतो पण तोपर्यन्त उशीर झालेला असतो. डिजिटल पाकीटमार तुमचे ओळखपत्र आणि पिन वापरून 3-4 व्यवहाराद्वारे पैसे ट्रान्सफर करतात आणि खात्यातील सगळे पैसे लंपास करतात. अश्या बनावट लिंक्स तुमच्या डिव्हाइसला व्हायरस किंवा मालवेअरने संक्रमित करू शकतात. जे तुमची माहिती चोरू शकतात आणि फसवे व्यवहार करू शकतात.

आपण यातील काही प्रकारांकडे लक्ष देऊ या:

1)  'तुमच्या केवायसीची मुदत संपली आहे' पीडित व्यक्तीस असा फोन किंवा एसएमएस येतो, आणि तुमचे खाते ब्लॉक केले जाईल असे सांगण्यात येते. फसवे लोक तुम्हाला मोबाइल क्रमांक, ईमेल आयडी, नाव, यूपीआय आयडी, कस्टमर आयडी, पिन क्रमांक इत्यादी. माहिती सांगण्यास भाग पाडतात.

2)  सोशल मीडियावरील बनावट यूपीआय पोर्टल: फेसबुक आणि ट्विटरसारख्या साइट्सवर अनेक बनावट खाती आहेत की जी खरी भासतात. असे अनेक फसवे यूपीआय हँडल्स आहेत. सोशल मीडिया पेजेसवर कोणतीही संपर्काची माहिती टाकू नये. काही लोकांना प्रत्युत्तर देतांना किंवा चॅट करतांना मोबाइल क्रमांक आणि ई मेल आयडी लिहिण्याची सवय असते. काही लोक यूपीआय अॅपवर व्यवहाराचे स्क्रीनशॉट्स घेतात आणि फेसबुक आणि ट्विटरसारख्या साइट्सवर पोस्ट करतात. ही माहिती डिजिटल पिकपॉकेट सहज चोरून उपयोगात आणतात.

3)  गुगल प्ले स्टोअर किंवा अॅपल अॅप स्टोअरवरील बनावट अॅप्स: आपल्या डिव्हाइसवर डाउनलोड केलेल्या मोबाइल अॅप्सबद्दल जागरूक राहा. हे अॅप्स मागत असलेल्या परवानग्यांकडे लक्ष द्या.  आपण या स्टोअर्समधून अस्सल अॅप डाउनलोड करत आहात याची खात्री करा. अॅप डाउनलोड करण्यापूर्वी, वापर कर्त्यांनी लिहिलेल्या समीक्षा वाचा. 

4)  पैश्यांची मागणी करण्याऱ्या लिंक पाठवणे: फसवणूक करणारे जण ग्राहकांना पैश्यांची मागणी करण्याऱ्या लिंक पाठवतात. एकदा पीडित व्यक्तीने पैसे जमा होईल असे गृहीत धरून लिंक वर क्लिक केले की रक्कम जमा होण्याऐवजी खात्यातून काढली जाते.

5)  जुन्या वस्तू ऑनलाइन विकणे: जेव्हा तुम्ही जुन्या वस्तू ऑनलाइन विकण्यासाठी टाकता, तेव्हा तुम्हाला संभाव्य खरेदीदाराचा फोन येतो. खरेदीदार तुमच्याशी वाटाघाटी करतो. काही आगाऊ भरणा करण्यासाठी तो तुमचा यूपीआय आयडी मागतो. पुन्हा फोन करतो की काही त्रुटी आहे आणि तुम्हाला तुमच्या मोबाइलवरती यूपीआय अॅपमध्ये त्याचा यूपीआय आयडी प्रविष्ट करण्यास सांगतो. ते पूर्ण होताच तुमच्या खात्यातून पैसे लगेच वजा होतात.

6)  एसएमएस पुढे पाठविण्याचा घोटाळा: परतावा किंवा कॅशबॅकची प्रक्रिया प्रमाणित करण्यासाठी घोटाळेबाज तुम्हाला तुमच्या फोनवरून संदेश पाठवायला सांगेल. एसएमएसमध्ये अक्षरांक ओळखकर्ता (alphanumeric identifier) कोड असतो ज्यामुळे फसवणूक करणार्‍याला त्याच्या डिव्हाइसवर आपल्या मोबाइल क्रमांकासह यूपीआय अॅपची नोंदणी करता येते. घोटाळे बाज वापरकर्त्याला पिन नंबर देणे किती जरुरी आहे हे पट‍वून देतो आणि तुमच्या खात्यातून फसवणूक करून पैसे हस्तांतरित करतो.

7)  गुगलवर कस्टमर केअर नंबर शोधणे: बनावट नंबर असलेल्या अश्या अनेक बनावट साइट्स आहेत. तुम्ही बनावट कॉल सेंटरला फोन केल्यावर फसवेगिरीला बळी पडू शकता. जर तुम्हाला खरोखरच कस्टमर केअरशी संपर्क साधायचा असेल तर तक्रार नोंदवण्यासाठी मूळ अॅपचा वापर करा.

Add caption

लक्षात ठेवण्या जोग्या काही महत्त्वाच्या पूर्वसूचना:

·         अज्ञात वापरकर्त्यांनी पाठविलेल्या कोणत्याही लिंकवर कधीही क्लिक करू नका.

·         अधिकृत भीम किंवा बँक यूपीआय अॅप्सच्या माध्यमातूनच आपले व्यवहार पूर्ण करा.

·         पिन नंबरसारखी गोपनीय माहिती मागणाऱ्या कोणावरही विश्वास ठेवू नका. ते कोणत्याही परिस्थितीत शेअर करू नका. बँक किंवा डिजिटल वॉलेट कंपन्याही त्याची मागणी कधीच करत नाहीत.

·         वन टाइम पासवर्ड (ओटीपी) क्रमांक अतिशय गोपनीय माहिती आहे. हा कधीही कोणालाही सांगू नका. हा क्रमांक कोणत्याही लिंकमध्ये प्रविष्ट करू नका. व्यवहार करताना फक्त अधिकृत अॅप्समध्ये त्याचा वापर करा.

·         मोफत भेटवस्तू किंवा बक्षिसे असल्याचा दावा करणाऱ्या कोणत्याही लिंकवर क्लिक करू नका.

·         तुमच्या बँकेत होणाऱ्या व्यवहारांचा मागोवा घ्या. बँककडून तुम्हाला मिळणाऱ्या संदेशांचे काळजीपूर्वक परीक्षण करत राहा.

·         शक्य असल्यास ‘Any Desk’सारख्या स्क्रीन मिररिंग अॅप्सना तुमचा स्क्रीन शेअर करण्याची परवानगी देऊ नका.

·         यूपीआय अॅप्सवर 'देयक' आणि 'प्राप्त' पर्याय काळजीपूर्वक तपासा.

·         तुमचा पिन नंबर वेळोवेळी बदलत राहा.

आपण व्यवस्थित काळजी घेतली आणि कोणताही व्यवहार करताना जागरूक राहिलो तर निश्चितच स्वतःला अश्या धोक्यांपासून वाचवू शकतो.    

 

प्रो. अतुल फेगडे

 

To read this article in English click here: https://profatulfegade.wordpress.com/2020/08/23/beware-of-digital-pickpockets/

 

संदर्भ:

1. ACI Universal Payments, Nearly Half of Indian Consumers Are More Concerned About Risk of Payments Fraud Due to COVID-19 Crisis, 13/5/2020, (https://www.aciworldwide.com/news-and-events/press-releases/2020/may/nearly-half-of-consumers-are-more-concerned-about-risk-of-payments-fraud-due-to-covid-19-crisis) accessed on 22/8/2020 at 7.45pm
2. Shaikh Zoaib Saleem, Do not fall victim to new tactics used to steal money through UPI, 30/6/2019, (https://www.livemint.com/news/india/do-not-fall-victim-to-new-tactics-used-to-steal-money-through-upi-1561879313342.html) accessed on 22/8/2020 at 7.50pm
3. Navneet Dubey, ET Online, Beware of these 4 frauds while making payments via UPI amid lockdown. (https://economictimes.indiatimes.com/wealth/save/beware-of-these-6-frauds-while-making-payments-via-upi-amid-lockdown/articleshow/75671798.cms?utm_source=contentofinterest&utm_medium=text&utm_campaign=cppst) accessed on 22/8/2020 at 7.55pm
4. Preeti Kulkarni, ET Bureau, 8 digital payment related scams and how you can avoid them, 14/12/2019, (https://economictimes.indiatimes.com/wealth/save/8-digital-payment-related-scams-and-how-you-can-avoid-them/articleshow/71863864.cms?from=mdr) accessed on 22/8/2020 at 8.25pm
5. Team91, Beware! These 7 Google Pay and PhonePe scams will let hackers steal your money, 20/5/2020, (https://www.91mobiles.com/hub/upi-scam-google-pay-phonepe-cashback-request-money-sim-cloning/) accessed on 22/8/2020 at 8.25pm

अचेतन मनाच्या शक्तीचा वापर करून ठेवा तुमच्या विचारांवर नियंत्रण

जेव्हा कोणी तुम्हाला विचारते: तुम्ही आता काय विचार करत आहात? बहुतेक वेळा याचे उत्तर असे असते: 'फारसे काही नाही' किंवा 'काहीही नाही. हे कदाचित खरं नसेल. त्याऐवजी आपल्या मनात भरपूर विचार चालू असतात. तरीही आपण ते इतरांपासून लपवतो कारण तो विचार महत्त्वाचा नसतो.  

आपण या लेखात मानवी जीवनाचा आणखी एक पैलू, जसा की, आपली 'विचार करण्याची क्षमता' आणि 'मन' संबधी बोलूया. विचार करण्याची क्षमता आणि मनाच्या शक्तीमुळे मानवी प्रजातींनी इतर प्रजातींना मागे टाकले आहे. आपण मानवातील विचार प्रक्रियेचे स्वरूप जाणून घेण्याचा प्रयत्न करू आणि मग मानवी मनाचे महत्त्वाचे पैलू समजून घेण्याचा प्रयत्न करू.

Thinking

विचार केल्याने आपण आपल्या सभोवतालच्या गोष्टींचा अर्थ लावू शकतो. विचार मानवाला आपल्या सभोवतालच्या विविध गोष्टी समजून घेण्यास, लक्षात ठेवण्यास आणि त्याचा अर्थ लावण्यास मदत करतो. विचार येतात कुठून? आपल्या मनात विचार सहजपणे येतात. मज्जासंस्थेसंबंधीत विज्ञानाने प्रामुख्याने विचारांची प्रक्रिया आणि मानवी शरीराशी असलेला त्यांचा संबंध समजावून सांगितला आहे. अनेकदा मज्जासंस्थेच्या प्रक्रियेतून विचार बाहेर येतात. भौतिक जगात आणि आभासी जगात आपल्याशी संबंधित प्रत्येक गोष्टीमुळे आपल्या मनात विचारांचा उदय होतो. तुम्ही निष्क्रिय बसलात तरी मनात नेहमीच विचार असतात. विचार हे आपल्या जीवनात असलेल्या भूतकाळातील आठवणी आणि अनुभवां मुळे उद्भवत असतात.

ज्या गोष्टी तुम्ही ऐकल्या नाहीत किंवा तुम्हाला ज्ञात नाहीत अशा गोष्टींचा विचार करा. तुम्ही या गोष्टींचा अधिक विचार करू शकता का? आपल्याला माहीत नसलेल्या गोष्टींचा आपण फारसा विचार करू शकत नाही. जर तुमच्या स्मृतीत कोणतीही माहिती नसेल तर तुम्ही त्याचा विचार करू शकत नाही. आपल्या मनातले बहुतेक विचार स्वतःबद्दल नसतात. तुम्ही स्वत:चा विचार करत असलात तरी तुम्ही खरोखरच 'इतरजण माझ्याबद्दल काय विचार करत असतील / बोलत असतील किंवा माझ्याबद्दल इतरांच्या काय भावना आहेत?' असा विचार करत असाल. आपल्या बाहेरच्या जगातूनही अनेक विचार तयार होत असतात. समाज, प्रसारमाध्यमे, आपण जिथे राहतो तेथील सर्व गोष्टी आपल्या विचार प्रक्रियेला आकार देत असतात. आपल्या विचारांमागचे मुख्य कारण म्हणजे आपल्या वातावरणात असलेली उत्तेजना आणि आपण अनुभवत असलेली परिस्थिती.

मानसशास्त्रातील प्रारंभिक संशोधकांचा असा विश्वास होता की विचार हे संवेदनशील स्मृतीच्या माध्यमातून मेंदूत राहतात. आपला मेंदू आपल्या पाच इंद्रियांच्या माध्यमातून संवेदने संभंदीत माहिती गोळा करतो. डोळे, कान, नाक, तोंड आणि त्वचा या पाच इंद्रियांद्वारे आपल्याला या जगाबद्दल माहिती मिळते. वर्तणूक शास्त्रज्ञांनी अनेक प्रयोग केले आहेत आणि हे सिद्ध केले आहे की इंद्रिये अनेक परिस्थितीत आपल्याला फसवी माहिती पुरवतात.

आपण कशाचा विचार करत आहोत याची आपल्यापैकी बहुतेकांना जाणीवपूर्वक जाणीव नसते. काही विचार तुम्हाला हसवू शकतात, आनंदित करू शकतात, तुम्हाला आराम देऊ शकतात किंवा तुमचा आत्मविश्वास वाढवू शकतात. तर काही विचार तुम्हाला राग आणू शकतात, निराशा आणू शकतात, भीती, शंका इत्यादी निर्माण करू शकतात. तुमचे विचार तुम्हाला दिलेल्या वेळी कसे वाटते यावर नियंत्रण ठेवतात आणि तुमची मनःस्थिती ठरवतात.

विचारांचा मनाशी काही संबंध आहे का? 

अर्थात, होय. तुम्हाला काय वाटते हे ते प्रामुख्याने ठरवते. तर मग, मानवी मन कसे काम करते याचा आपण विचार करू या.

मनाचे दोन वेगवेगळे टप्पे आहेत: चेतन (जागरूक) आणि अचेतन (सुप्त.) चेतन मन वस्तुनिष्ठ प्रकारचे असते. उदाहरणार्थ: चेतन मन तुम्हाला माहीत असलेल्या आणि संवेदना असलेल्या गोष्टींचा विचार करते. चेतन मन तुमच्या जाणीवपूर्वक विचारांशी संबंधित असते. तुम्ही जाणूनबुजून आणि जाणीवपूर्वक घेतलेल्या निर्णयांशी संबंधित आहे. चेतन मनाला आपल्या इंद्रियांच्या माध्यमातून माहिती मिळते, त्याची तुलना आधी साठवलेल्या माहिती आणि अनुभवांशी केली जाते. मग ते माहितीचे विश्लेषण करून ती स्वीकारायची की नाकारायची हे ठरवते. ते एका वेळी एकाच विचाराशी संबंधित असू शकते.  चेतन मन हे माहितीवर तर्कशुद्ध रीतीने प्रक्रिया करते.

अचेतन मन प्रामुख्याने मेंदूतील माहितीवर प्रक्रिया करण्यात गुंतलेले असते. ते वस्तुनिष्ठ स्वभावाचं आहे. उदाहरणार्थ, ते स्वतःहून विचार करू शकत नाही किंवा निर्णय घेऊ शकत नाही.  त्याचे मुख्य काम माहिती साठवून ठेवण्यासाठी आणि सूचना दिल्यावर ती परत मिळवणे हे आहे. अचेतन मन कोणतीही चौकशी न करता माहिती स्वीकारते. ते अपूर्ण माहितीही स्वीकारते आणि त्यावर कोणतेही तर्कशास्त्र लागू करत नाही. हृदयाचे ठोके, श्वसन आणि शरीराचे तापमान इत्यादी महत्त्वाची शरीरकार्ये टिकवून ठेवण्याचे अत्यंत महत्त्वाचे काम अचेतन मनाकडे असते.

चेतन मन तुमच्या अचेतन मनाला सातत्याने इनपुट्स प्रदान करते. आणि तुमचं अचेतन मन ते एकाच स्वरूपात स्वीकारते. सोप्या शब्दांत सांगायचं झालं तर तुमचं चेतन मन जे काही सांगतं त्याच्या आज्ञेचं पालन करतं. त्यामुळे जर तुम्ही तुमच्या अचेतन मनाला सतत एखाद्या गोष्टीबद्दल सांगत असाल तर ते त्यावर विश्वास ठेवायला सुरुवात करेल. सकारात्मक गोष्टी सांगितल्या तर अचेतन मनही अचेतन विश्वास ठेवेल. जर तुम्ही तुमच्या मनाला नकारात्मक गोष्टींबद्दल सतत सांगितले तर तुमच्या अचेतन मनाला तसा आकार मिळेल. मग अचेतन मन तुमच्या वर्तणुकीतुन ह्या गोष्टी प्रतिबिंबित करेल.

तुमच्या अचेतन मनाला आणि विचारांना आकार द्या:

"जोसेफ मर्फी: द पॉवर ऑफ युवर सबकॉन्शियस माईंड " या पुस्तकात अचेतन मनाच्या वापराबाबत अनेक सूचना देण्यात आल्या आहेत. लेखक म्हणतात, "प्रत्येक विचार हे कारण आहे आणि प्रत्येक स्थिती त्याचा परिणाम आहे" त्यामुळे तुम्ही ज्या पद्धतीने विचार करत आहात ते तुमच्या जीवनाचा मार्ग ठरवते. त्यामुळे जर तुम्हाला एखाद्या चांगल्या ठिकाणी पोहोचायचं असेल तर तुमचे विचार बदला.

उदाहरणार्थ, विचार करा की तुम्ही टॅक्सिने प्रवास करीत आहात, तुमच्या टॅक्सी ड्रायव्हरला दिशा सांगत आहात. जर तुम्ही योग्य माहिती दिलीत तर ड्रायव्हर तुम्हाला योग्य ठिकाणी घेऊन जाईल. जर तुम्ही चुकीची माहिती दिली किंवा ड्रायव्हरला गोंधळात टाकायला लागलात तर तुम्ही इच्छित स्थळी पोहोचू शकणार नाही. तुमच्या अचेतन मनाच्या बाबतीतही हेच घडते.

अचेतन मनाच्या सामर्थ्याने आपल्या विचारांवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी काही टिप्स खाली दिल्या आहेत:

• तुमच्याकडे सकारात्मक विचार निवडण्याची ताकद आहे आणि ते निवडले पाहिजे. माझ्याबाबतीत फक्त चांगल्या गोष्टी घडतील असा विश्वास जर तुम्ही दाखवला तर मनही त्यावर विश्वास ठेवेल.
• 'मी माझ्या अचेतन मनाच्या माध्यमातून सर्व काही करू शकतो', असे म्हणत तुमच्या नकारात्मक विचारांवर मात करा.
• तुमच्या समस्यांवर असलेल्या सकारात्मक उपायांवर विश्वास ठेवा, यशाच्या कामगिरीची कल्पना करा आणि तुमचे अचेतन मन यावर विश्वास ठेवू लागेल आणि अपेक्षित परिणाम घडवून आणेल.
• एखादी सूचना किंवा टीका तुम्हाला तोपर्यंत दुखावू शकत नाही जोपर्यंत तुम्ही त्यावर विश्वास ठेवत नाही. तुम्ही इतरांचे तुमच्याबद्दल असणारे अनावश्यक विचार नाकारू शकता आणि स्वतःबद्दलच्या सकारात्मक गोष्टींवर विश्वास ठेवण्यासाठी तुमच्या मनाला पुष्टी देऊ शकता.
• इतरांचे विचार तुमच्यावरती लादू नका. स्वत:चे विचार स्वत: निवडा आणि स्वत:चे निर्णय स्वत: घ्या.

शेवटी, "तुमच्या यशात एकच अडथळा आहे तो म्हणजे तुमचे स्वत:बद्दलचे असणारे विचार".

 

प्रा. अतुल फेगडे

 

To read this article in English click here: https://profatulfegade.wordpress.com/2020/08/15/control-your-thoughts-through-the-power-of-your-subconscious-mind/

 

संदर्भ:

1. मुसेरा जेफ्री, मानवी विचार समजून घेणे, ऑगस्ट 2018,https://vocal.media/futurism/understanding-human-thoughts15/8/2020 रोजी दुपारी 3.25 वाजता वापर केला
2. रॉबर्टसन ट्रॅव्हिस, 5 सोप्या पावलांमध्ये आपल्या विचारांवर नियंत्रण कसे ठेवावे,https://travisrobertson.com/personal-development/control-your-thoughts/15/8/2020 रोजी संध्याकाळी 4.15 वाजता वापर केला
3. कुमार नवीन, तुमच्या सुप्त मनाची शक्ती, मार्च 2020, (https://medium.com/@navinkumar0118/the-power-of-your-subconscious-mind-summary-ebf7eafc892615/8/2020 रोजी संध्याकाळी 5.00 वाजता वापर केला