स्वस्थ राहुनी, चिंता करूया दूर!

Peace of Mind

सध्या आपण भीतीपोटी चिंताग्रस्त आहोत. महामारीने शारीरिक आणि मानसिक आरोग्य, अर्थव्यवस्था, रोजगार, वित्त आणि नातेसंबंधांबाबत बरीच अनिश्चितता निर्माण केली आहे. साथीच्या आजारामुळे आपल्या दैनंदिन जीवनात मोठा बदल होत आहे. सद्य परिस्थितीशी संबंधित बऱ्याच घडामोडी जश्या कि राजकीय कोंडी, आर्थिक अनिश्चितता, सामाजिक कलह आपल्यातील बर्‍याच जणांना त्रासदायक ठरत आहेत. आपल्यापैकी बऱ्याच जणांना वैयक्तिक आणि सामाजिक पातळीवर प्रियजनांचे निधन, आरोग्याची चिंता, बेरोजगारी, गुन्हे आणि दुःखद घटना इत्यादींचा सामना करावा लागतो आहे. जीवनात सतत संघर्ष होत आहे. सध्या आपण बरेच जण भारतातील अशा क्षेत्रात रहात आहोत जिथे टाळेबंदी आहे. आपण जिथे राहतो त्या स्थानिक भागांवरही कोरोनाव्हायरसचा परिणाम झाला आहे आणि आपण सतत विचार करत आहोत की ‘पुढे काय होणार आहे?’ आपण सर्वजण या परिस्थितीचा किती परिणाम होईल किंवा परिस्थिती अजून किती वाईट होऊ शकतो याचा विचार करीत आहोत. दिवसेंदिवस भीती वाढत आहे. तर थोडक्यात आपण सर्वजण त्रासदायक काळातून जात आहोत.

साथीच्या रोगाने आपल्या जीवनशैलीत अनेक कठीण बदल घडवून आणले आहेत. जेव्हा जेव्हा माणूस आपल्या जीवनात बदल अनुभवतो तेव्हा पहिली प्रतिक्रिया बचावात्मक असते. आपण सर्व आपल्या आरामदायक जीवनशैलीतील होणाऱ्या बदलाचा प्रतिकार करतो. परिवर्तनाचा हा प्रतिकार बऱ्याच वेळेस अस्वस्थता निर्माण करतो आणि आपल्याला आयुष्यात भावनिक त्रास देतो. अनिश्चिततेला सामोरे जाण्यासाठी प्रत्येक माणसाच्या सहनशीलतेची पातळी वेगळी असते. आपण कदाचित आपल्या आजूबाजूस असलेले काही लोक त्रासलेले नसलेले आणि आनंदीवृत्तीने जगत असलेले दिसतात. अश्या काळातही सामान्य जीवन जगताना बऱ्याच जणांना आपण पाहिले असेल. आपण जितके अधिक लवचिक आहात तितके आपण भावनिक समस्या सहन करू शकता. जेव्हा आपण बदल आणि निराशा अनुभवत असतो तेव्हा आपण सर्वजण दुःखी, चिंताग्रस्त आणि तणावग्रस्त होत असतो. आपल्या दृष्टीकोन आणि विचार प्रक्रियेमध्ये काही बदल करून आपण सकारात्मक दृष्टीकोन राखू शकतो. म्हणूनच लक्षात ठेवा परिस्थितीवर विजय मिळविण्यासाठी आपण आणखी काही चांगल्या गोष्टी करु शकतो.

अद्यावत राहण्यासाठी आपण कोविड -१ ९ संबंधित बातम्या वारंवार तपासता का?

अशा कठोर परिस्थितीत चिंताग्रस्त होणे, भीती वाटणे आणि अस्वस्थ होणे सामान्य आहे. अशा परिस्थितीत माहिती अद्यावत राहण्यासाठी आपण वारंवार वृत्तवाहिन्या तपासतो. आपले माध्यम ज्या प्रकारे बातम्यांचे कार्यक्रम सादर करते ते आपल्यावर प्रभाव पाडते आणि बर्‍याच वेळा भीतीदायक भावना निर्माण करते.

अद्यावत रहाणे साहजिकच आहे कारण आपल्‍या आजूबाजूला काय घडत आहे हे आपल्याला जाणून घ्यायचे आहे. परंतु माहितीचा जास्त शोध टाळा. डिजिटल माध्यमांच्या युगात योग्य माहिती आणि चुकीची माहिती दोन्ही उपलब्ध आहेत. स्थानिक महानगरपालिका अधिका-यांनी प्रकाशित केलेल्या माहितीच्या विश्वासार्ह स्त्रोतांवर नेहमीच अवलंबून रहा.

विषाणूचा वेग कसा वाढतो आहे आणि लोक कशे अधिका अधिक आजारी पडत आहेत या अश्या बातमीचा तुम्ही सतत तुमच्या मनावर भडीमार करत असाल, तर तुमची चिंता करण्याच्या प्रमाणात लक्षणीय वाढ होईल. वारंवार बातम्या पाहणे टाळा. वृत्तवाहिन्या आणि सोशल मीडियाचे सतत निरीक्षण करणे अनिवार्य आणि सवयीचे बनते (उदा. दिवसातून दोनदा बातम्या पहाण्यासाठी वेळ निश्चित करा, सकाळी एक आणि संध्याकाळी काही वेळेच्या मर्यादेसह). एखादी माहिती खरी किंवा खोटी आहे याबद्दल खात्री नसल्यास आपल्यास विश्वसनीय असलेल्या एखाद्या तज्ञाचा सल्ला घ्या. आपण माहिती पुढे पाठविण्यापूर्वी ती खरी की खोटी हे तपासा. अनावश्यक अफवा पसरविणे टाळा, जेणेकरून इतर जण घाबरणार नाहीत. सध्याच्या आजारपणाबद्दल असे बरेचसे तर्क वितर्क आहेत जे लोकांमध्ये चर्चेचे विषय झालेले आहेत. आपण एखादा सिद्धांत सत्यापित करण्यास सक्षम नसल्यास त्यापासून दूर रहा. असत्यापित माहितीबद्दल आपण जितका विचार कराल तितकेच आपण ते सिद्ध करण्याचा किंवा नाकारण्याचा प्रयत्न करतो. खळबळजनक बातम्या किंवा सोशल मीडिया पोस्ट, ज्या आपल्याला अधिक चिंताग्रस्त करतात ते नेहमी टाळणे बरे. आणि हो, आपला ‘कोरोना वेळ’ कमीत कमी ठेवा.

आपल्या नियंत्रणाखाली असलेल्या गोष्टींवर लक्ष केंद्रित करा.

What is within your Control?

हा साथीचा रोग किती काळ टिकणार, लोक कसे वागतात किंवा पुढे काय होणार आहे हे आपण निश्चितपणे नियंत्रित करू शकत नाही. मग अशा अनिश्चित परिस्थितीस आपण कसा प्रतिसाद देऊ शकतो? मग आपण उत्तरासाठी इंटरनेटवर शोध घेतो आणि भविष्यात उद्भवू शकणार्‍या भिन्न परिस्थितीबद्दल आपला विचार संरेखित करतो. परंतु आपण हे विसरतो की आजार कसा पसरतो यासारख्या गोष्टी पूर्णपणे आपल्या नियंत्रणाखाली नसतात आणि अनेकांमध्ये असहायतेची भावना निर्माण होते. यामुळे आपल्या मनात भीती निर्माण होते. जेव्हा जेव्हा आपल्याला या सारख्या परिस्थितीला सामोरे जावे लागते तेव्हा लक्षात ठेवा, आपल्या स्वतःच्या नियंत्रणामध्येही बर्‍याच गोष्टी असतात. या गोष्टींवर लक्ष केंद्रित करा. आम्ही विषाणूचा प्रसार नियंत्रित करू शकत नाही परंतु आम्ही आपल्या स्वतःच्या वागणुकीवर लक्ष केंद्रित करू शकतो. आपली वैयक्तिक स्वच्छता ठेवा, स्थानिक अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या सर्व सूचनांचे अनुसरण करा आणि महत्वाचे म्हणजे चांगली झोप घ्या.

जर आपले मन सतत ‘जर-तर’ या प्रकारच्या चिंतेबद्दल विचार करीत असेल तर ध्यान धारणेच्याच्या काही सोप्या व्यायामाचे अनुसरण करा ज्याचा अवलंब करणे आणि सराव करणे तुम्हाला सोपे वाटेल. आपले लक्ष श्वास आणि आपल्या शरीरावर केंद्रित करा. सध्या सुरु असलेल्या वर्तमान काळावर लक्ष केंद्रित करा, आपल्या सभोवतालचा सुंदर निसर्ग अनुभवा, पक्षी-पक्ष्यांचे नैसर्गिक आवाज ऐका आणि पाचही इंद्रियांवर लक्ष केंद्रित करा. आपल्या मनावर नियंत्रण ठेवण्याचा प्रयत्न करू नका, तर त्याला शांत करा. हळू हळू श्वास आत घेण्याचा आणि बाहेर काढण्याचा प्रक्रियेचा सराव करा. कधी कधी चिंतेबद्दलच्या विचारांशी न लढता ते फक्त समजून घेणेही उपयोगी ठरते.

उदा. जरा कल्पना करा की आपण भीषण वादळाच्या मध्यभागी उभे राहून, वाऱ्याची दिशा बदलण्याचा प्रयत्न करीत आहात किंवा दुसरी कल्पना करा कि तुम्ही खिडकीतून वादळ पहात आहात आणि हे नक्कीच कधीतरी संपुष्टात येईल याची तुम्हाला शाश्वती आहे. या उदाहरणात कोणत्या पद्धतीचे अनुसरण करणे चांगले आहे? साहजिकच घरात सुरक्षित रहाणे आणि हे निश्चितपणे समाप्त होणार आहे हे जाणून घेणे. आजच्या परिस्थितीची आपल्याकडून हीच अपेक्षा आहे. म्हणून धीर धरा आणि परत येणाऱ्या चांगल्या काळाची वाट पहा.

एकमेकांशी संपर्कात रहा.

Stay Connected

सामाजिक अंतराचे अनुसरण करून आपल्यातील बहुतेकांना एकाकीपणाची भावना वाटत असेल. मानव हा सामाजिक प्राणी आहेत आणि जेव्हा आपण आपल्या जवळच्या लोकांना भेटू शकत नाही, तेव्हा साहजिक त्यांच्यापासून दूर असण्यामुळे मनात भीती निर्माण होते. सुदैवाने आपल्या सर्वांकडे असे तंत्रज्ञान आहे की जे आपल्याला संपर्कात राहण्यास आणि एकमेकांशी बोलण्यास मदत करते. आपल्याला कुटुंब आणि मित्रांच्या संपर्कात राहणे आवश्यक आहे. एकमेकांशी सामाजिक संभाषण करण्यासाठी व्हिडिओ चॅट हा एक चांगला पर्याय आहे. ऑनलाइन व्हिडिओ मीटिंग्ज / चॅटिंगची योजना बनवा. ह्यामध्ये आजारा संबंधित संभाषणे टाळली तर फार बरे. आपल्या आयुष्यातील सकारात्मक गोष्टी इतरांबरोबर सामायिक करण्याचा प्रयत्न करा. शक्य असल्यास विनोदी गोष्टी सांगा. व्हर्च्युअल मीटिंग्जमध्ये देखील लोकांना हसवा आणि एकमेकांच्या सहवासाचा आनंद घ्या. इतरांशी वारंवार फोन / व्हिडिओ कॉलद्वारे संभाषण करा.

आपल्या शारीरिक आणि मानसिक आरोग्याची काळजी घ्या.

आपल्या मनात सध्या ‘मीच अशा परिस्थितीत का आहे?’ अशी भावना विकसित झाली आहे का? आणि आपण सर्व दु: खासाठी स्वत: ला दोष देणे सुरू केले आहे का? यामुळे आपल्याला कमीपणा वाटतो आणि आपण अपयशी आहात याचा विचार करण्यास सुरवात करतो. कारण आपण यापूर्वी मी काहीही चांगले केले नाही अशी भावना असते. तुमच्या परिस्थितीसाठी स्वत: ला दोष देऊ नका. स्वतःवर टीका करू नका. त्यापेक्षा कोणत्याही परिस्थितीला सामोरे जाण्याच्या आपल्या क्षमतेवर विश्वास ठेवा. आपल्या भूतकाळातील चांगल्या लढाऊ आठवणी आठवा, ज्यामुळे तुमचा आत्मविश्वास वाढेल. म्हणून स्वत: वर दया दाखवा आणि लक्षात ठेवा की तुम्ही आपल्या संघर्षात एकटे नाही आहात. स्वत: ला सांगा की, ‘तुम्ही सशक्त, संसाधनात्मक आहात आणि जसा अगोदर तुम्ही कठीण परिस्थितीचा सामना केलात, तसा तुम्ही आताही कराल’.

सामान्यतेची जाणीव टिकवून ठेवण्यासाठी वेळापत्रक तयार करा किंवा जीवनात नियमितता ठेवा. आपली झोप, काम, जेवण आणि व्यायामाच्या नियमित वेळापत्रकात रहा. दररोज पुरेशी झोप घ्या. झोप ही एक नैसर्गिक उपचार प्रक्रिया आहे आणि आपल्या बर्‍याच समस्यांचे निवारण करते. बराचश्या माध्यमांमध्ये रोग प्रतिकारशक्ती वाढविण्यांच्या औषधांबद्दल पुष्कळ आणि काही अवास्तव माहितीही आहे. आताच्या परिस्थितीत फक्त एकच सल्ला दिला जाऊ शकतो की स्वत: ठरवून औषधोपचार करु नका. तुमच्या विश्वासू डॉक्टरांच्या सल्ल्यावर भरोसा ठेवा आणि ऍलोपॅथिक, आयुर्वेदिक किंवा होमिओपॅथिक औषधे असलीत तरी कोणत्याही औषधोपचारात जाण्यापूर्वी त्यांचा सल्ला घ्या. संतुलित आहार पाळल्यास आपली प्रतिकारशक्ती वाढेल आणि आपल्याला ऊर्जाही मिळेल.

आपले छंद जोपाससा. एखादे पुस्तक वाचण्यास आवडत असल्यास ते नक्की वाचा. आपल्याला रेखांकन / चित्रकला आवडत असल्यास, ते करा. जर स्वयंपाक कामाची आवड असेल तर, ते करा. आपल्या कुटूंबासह बोर्ड गेम / ऑनलाइन गेम खेळा. आपण मागील आयुष्यात कोणते छंद सोडून दिले आहेत याबद्दल चिंता करू नका. ते पुन्हा निवडण्याची आणि पुन्हा सराव सुरू करण्याची हीच योग्य वेळ आहे. आपण काय करतो हे महत्वाचे नाही तर ते आपल्यासाठी किती आनंददायक आहे हे जास्त महत्वाचे आहे.

बाहेर निघण्याची भीती बाळगू नका. आपल्या आसपास फिरायला जा, परंतु सामाजिक अंतराच्या नियमांचे पालन करा. आपण अद्याप बाहेर जाण्यास तयार नसल्यास, घरी व्यायाम करण्याचे इतर मार्ग शोधा. आपल्याला आवडत असलेल्या किंवा आरामदायक वाटणार्‍या मनाला आणि शरीराला आराम देणाऱ्या व्यायामांचा सराव करा.

    शरीर आणि मन यांचा एकमेकांशी जवळचा संबंध असल्याने स्वत: ची काळजी घेणे आवश्यक आहे. जर आपले शरीर मजबूत आणि निरोगी असेल तर आपले मानसिक आरोग्य आणि आपण स्वस्थ राहू. अद्याप हार मानू नका. आपण लवकरच यावर मात करू.

- प्रा. अतुल फेगडे

To read this article in English click here: https://profatulfegade.wordpress.com/2020/08/01/staying-strong-and-avoiding-anxiety-during-pandemic/

 

References:

1) Lawrence Robinson and Melinda Smith, Dealing with Uncertainty During the Coronavirus Pandemic, April 2020 (https://www.helpguide.org/articles/anxiety/dealing-with-uncertainty.htm) accessed on 27/7/2020 at 8.35pm

2) Krithvi Shyam, Tips on coping with lockdown anxiety, 26/4/2020, The Hindu, (https://www.thehindu.com/education/coping-with-lockdown-anxiety/article31439566.ece) accessed on 1/8/2020 at 2.30pm

3) Amy Morin, How to Cope With Anxiety About Coronavirus (COVID-19), 20/03/2020, (https://www.verywellmind.com/managing-coronavirus-anxiety-4798909) accessed on 1/8/2020 at 1.56pm

4) Minding our minds during the COVID-19, Department of Health and Welfare, Govt. of India, (https://www.mohfw.gov.in/pdf/MindingourmindsduringCoronaeditedat.pdf) accessed on 1/8/2020 at 4.40pm

चिंता, काळजी आणि आपले मन

चिंता म्हणजे काय?

प्रत्येक व्यक्तीला आपल्या आयुष्यात कधी ना कधी चिंता जाणवत असते. अनेक प्रकारे चिंता उद्भवू शकते जसे की नोकरीसाठी मुलाखत द्यायची तयारी करणे, नवीन शाळा / महाविद्यालय किंवा एखाद्या नवीन कंपनीत नोकरी जॉइन करणे, सामाजिक मेळाव्यात भाग घेणे, लग्न जुळवण्या संबंधित सभांना जाणे, पालकत्वाची अपेक्षा करणे, नवीन लोकांना भेटणे इत्यादी. चिंता काही तत्काळ शारीरिक बदल घडवते जसे कि हृदय गती वाढणे, धडधड होणे, घाम येणे यासारखे बदल. हे मोजण्यायोग्य शारीरिक बदल आहेत. बहुतेक वेळा चिंता तात्पुरत्या प्रकारची असते आणि जेव्हा चिंतेचे कारण संपते तेव्हा चिंता नाहीशी होते.

चिंता ही एक भावना आहे जी तणाव, चिंताग्रस्त विचार आणि वाढीव रक्तदाब (अमेरिकन मानसशास्त्रीय संघटना) सारख्या शारीरिक बदलांच्या भावने द्वारे दर्शविली जाते. यात भीती, चिंता आणि चिंताग्रस्तपणाचा समावेश आहे. चिंता नेहमीच नकारात्मक नसते. कधीकधी आपल्याला नैसर्गिकरित्या चिंता असते आणि कार्य कार्यक्षमतेने पार पाडण्यास ति उपयोगी ठरते. उदाहरणार्थ जेव्हा एखादी व्यक्ती नवीन कंपनीत कामासाठी सामील होत असेल, तेव्हा चिंता असणे निश्चितच आहे. सामान्यत: जेव्हा आपण एका नवीन परिस्थितीत असतो तेव्हा आपले मन ‘तर काय?’ संबंधित सर्व प्रकारच्या प्रश्नांचा विचार करत असतो. चिंता आपल्याला संभाव्य धोक्याबद्दल देखील सूचित करते आणि आपल्यात बदल घडवू शकते. अधूनमधून चिंता करणे ठीक आहे, परंतु जर हे आपल्या दैनंदिन जीवनात सतत व्यत्यय आणत असेल तर त्याला आजार म्हणतात.

चिंतेमध्ये भावनात्मक, शारीरिक आणि संज्ञानात्मक असे तीन घटक असतात. एखाद्या महत्त्वपूर्ण नोकरीच्या मुलाखतीसाठी उपस्थित राहण्याच्या उदाहरणाचा विचार करा. आपण कदाचित लक्षात घ्याल की जेव्हा आपण एखाद्या मुलाखतीसाठी जात असाल तेव्हा आपल्याला भीती वाटू शकते आणि परिणामी काळजी वाटते. अश्यावेळेस तुम्हाला भीतीची जाणीव असू शकते आणि ह्याला चिंतेचा भावनिक घटक म्हणतात. शारीरिक घटकामध्ये चिंतेमुळे अंग थरथरणे, घाम येणे आणि पोटात कळ येणे अशे प्रकार घडू शकतात. अस्वस्थतेचा आकलन करणारा घटक आपल्या मनातील विचारांच्या स्वरूपामध्ये असू शकतो, जसे की ‘मी या मुलाखतीत नक्कीच अपयशी ठरेन; ‘मी स्वत:वरती कठीण परिस्थती ओढवून घेईन; ‘माझ्यापेक्षा श्रेष्ठ असा कोणी असेल ज्याला कामावर घेतले जाईल. हे विचार सहसा भावनिक घटकामुळे निर्माण झालेल्या भीतीमुळे होते आणि यामुळे चिंता निर्माण होते. सद्य परिस्थितीत बहुतेक लोक काळजीत आणि चिंताग्रस्त दिसत आहेत. यामागील कारणे म्हणजे आर्थिक समस्या, बेरोजगारी, आरोग्याशी संबंधित समस्या, एकटेपणा जाणवणे, वैयक्तिक संबंध आणि अधिक महत्त्वाची म्हणजे सध्या असलेली मृत्यूची भीती.

मी आधीच सांगितले आहे की चिंता नेहमीच वाईट नसते, बर्याच वेळा ते मदत देखील करते. विद्यार्थ्यांमध्ये सामान्यत: अभ्यासाबाबत आणि परीक्षेबाबत चिंता करण्याचे प्रमाण जास्त असते. विद्यार्थी परिस्थितीचा अंदाज घेऊन, परीक्षेसाठी आगाऊ तयारी करू शकतो. म्हणून या प्रकारची चिंता उत्पादनक्षम आणि उपयुक्त आहे. या प्रकारची चिंता सामान्य आहे आणि ती एक प्रकारे आपली एकाग्रता वाढवणे, एखाद्या उद्दीष्ट्यासाठी कठोर परिश्रम करण्याची प्रेरणा देणे आणि उत्पादकताही वाढवणे यासाठी मदत करते.

उपचाराची आवश्यकता असलेल्या चिंताग्रस्त विकारांना सामान्यत: वैद्यकीय चिंता म्हणून ओळखले जाते. एखाद्यास उद्भवलेल्या परिस्थितीत जास्त काळजी वाटत असणे किंवा सतत काळजी करत राहणे, किंवा चिंताजनक परिस्थिती टाळण्यासाठी प्रयत्न करणे, हे चिंताग्रस्त विकारांचे संकेत आहेत. लक्षणे म्हणजे त्रास, दैनंदिन कामात चुका आणि चिंता अधिक काळ चालू राहणे. उदाहरणार्थ, लांबलेल्या ताळेबंदीमुळे बरेच लोक ऑफिसपासून दूर घरीच राहिले आहेत आणि कदाचित त्यांच्या कारकीर्दीवर होणाऱ्या परिणामांच्या काळजीत आहेत. या परिस्थितीमुळे काय दुष्परिणाम होतील याची चिंता करत असतील. यामुळे सामान्यत: एखाद्या व्यक्तीमध्ये जास्त चिंता निर्माण होते. वैद्यकीय चिंता झाल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. मानसशास्त्र क्षेत्रातील तज्ञ योग्य औषधोपचाराने मदत करू शकतील.

 

चिंता करण्याच्या नकारात्मक घटकाबद्दल बोलणे म्हणजे काळजी करणे.

आता बघूया काळजी म्हणजे काय?

काळजी म्हणजे वास्तविक किंवा संभाव्य समस्यांमुळे चिंताग्रस्त आणि त्रस्त असण्याची अवस्था. चिंतेची व्याख्या सध्याच्या आणि भविष्यात येणाऱ्या अडचणी दर्शविते. काळजीपोटी मनात सतत नकारात्मक विचार असतात, अनिश्चित परिणामांबद्दल किंवा गोष्टी कशा चुकीच्या होऊ शकतात याबद्दल आपण विचार करत राहतो. सध्या आजूबाजूची परिस्थिती व्हायरससारख्या अनेक नकारात्मक गोष्टींबद्दल आणि आपल्या आरोग्यावर होणार्या संभाव्य परिणामाबद्दल सतत विचार करण्यास भाग पाडत आहे. इथे एक गोष्ट नमूद करण्या सारखी की काळजी ही फक्त आपल्या मनामध्ये असते, शरीरात नसते. प्रत्येक काळजीचा उगम हा आपल्याच मनातूनच असतो

अती काळजी केल्यामुळे आपले मन वारंवार त्याच गोष्टीबद्दल विचार करते आणि पुन्हा पुन्हा समस्यांबद्दल जास्त विचार करण्यास भाग पाडते. जास्त काळ काळजी करण्याने आपल्या आरोग्यावर विपरीत परिणाम होतो. सतत काळजी केल्याने एखाद्याची भूक जाणे, झोप न येणे, नातेसंबंधांमध्ये दुरावा येणे, नोकरीतील कामगिरीवर परिणाम होऊ शकतो.

 

जास्त काळजी करणे टाळा आणि आनंदाने जगा.

डेल कार्नेगी यांनी आपल्या प्रसिद्ध पुस्तकात ‘How to stop Worrying and Start Living’ (काळजी करणे कसे थांबवावे आणि जगण्याची सुरुवात कशी करावी) याविषयी काळजी करणे थांबविण्यासाठी अनेक सल्ले दिले आहेत. त्यानीं पुढील काही गोष्टी सुचवलेल्या आहेतः

१) आपल्या हातात सध्या काय आहे त्याबद्दल विचार करा आणि दूरवर काय आहे ते जास्त पाहू नका. आजच्या दिवसाचा विचार करा.

२) जर आपण चिंताग्रस्त स्थितीत असाल तर स्वत:ला विचारा, जर समस्या सोडविली गेली नाही तर सर्वात वाईट परिस्थिती काय असेल? परिस्थिती स्वीकारण्यासाठी स्वतःला तयार करा आणि होणारे वाईट कसे सुधारता येईल यावर कार्य करण्यास प्रारंभ करा.

३) या शब्दांची वारंवार पुनरावृत्ती करा, ‘मी चिंता करणार नाही, मी रडणार नाही, तर लढाई जिंकणार आहे, आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे मी जगणार आहे’.

४) स्वत:ला कुठल्याही आवडत्या कामात गुंतवून ठेवा.

५) छोट्या छोट्या गोष्टींमुळे अस्वस्थ होऊ नका कारण आयुष्य फार थोडे आहे.

६) सरासरीच्या प्रमाणांनुसार विचार करा की तुमच्या जीवनात सर्वात वाईट परिस्थिती उद्भवण्याची शक्यता काय आहे?

७) अपरिहार्य कारणांमुळे उद्भवणाऱ्या परिस्थितीशी लढाई करु नका, तर त्यातून बाहेर पडण्याचे मार्ग शोधा.

८) आपल्या काळजी करण्याच्या वृत्तीला मर्यादित ठेवा.

९) भूतकाळ बदलण्याचा प्रयत्न करु नका आणि कोणाविरूद्ध कोणत्याही प्रकारचा राग बाळगू नका.

१०) शांतता, धैर्य, आरोग्य आणि आशा याविषयी चांगले आणि सकारात्मक विचारांनी आपले मन भरा.

११) आपल्याला नावडत्या लोकांचा विचार करून आपला वेळ वाया घालवू नका.

१२) कठीण भूतकाळाबद्दल विसरा आणि सर्वांना क्षमा करा.

१३) समस्यांऐवजी आपल्याकडे काय चांगले आहे याचा विचार करा.

१४) स्वत:ची इतरांशी तुलना करू नका

१५) जेव्हा आपणास कठीण परिस्थितीचा सामना करावा लागतो तेव्हा त्याचे संधीमध्ये रुपांतर कसे करता येईल याचा विचार करा.

१६) इतरांना नेहमी मदत करा.

आणि सर्वात महत्वाचे म्हणजे स्वतःच्या मनाला शांत आणि आरामात ठेवा.

 

अजून खालील काही गोष्टी करण्या सारख्या आहेत:

जसे कि, समस्येबद्दल विचार करण्यासाठी मर्यादित वेळ द्या (१५ मिनिटे) जेव्हा वेळ संपेल तेव्हा जाणीवपूर्वक आपले विचार पुनर्निर्देशित करा. जेव्हा आपण सतत चिंतित असाल तर स्वत:ला समस्येचे निराकरण करण्यासाठी घेत असलेल्या कृतीबद्दल विचार करण्यास भाग पाडा. आपण सामना करत असलेल्या ५ सर्वात महत्वाच्या चिंता लिहून ठेवण्याची सवय दररोज लावा. हा सराव आपल्याला स्वत:ला शांत करण्यात आणि वेडसर विचार टाळण्यास मदत करेल. कठीण परिस्थितीला तोंड देण्यासाठी आपल्या कुटुंबातील सदस्यांची मदत घ्या. मित्रांशी मनमोकळेपणाने गप्पा मारा.

 

-  डॉ. अतुल फेगडे

 (For English version click here: https://wp.me/pc8AHl-D ) 

संदर्भ:

1) APA – American Psychological Association (https://www.apa.org/topics/anxiety#:~:text=Anxiety%20is%20an%20emotion%20characterized,certain%20situations%20out%20of%20worry.) accessed on 25/7/2020 at 11.39am

2) Luana Marques, Do I have anxiety or worry: What’s the difference?, (https://www.health.harvard.edu/blog/do-i-have-anxiety-or-worry-whats-the-difference-2018072314303) accessed on 25/7/2020 at 12.17pm

3) Emma Pattee, The New York Times, The Difference Between Worry, Stress and Anxiety, (https://www.nytimes.com/2020/02/26/smarter-living/the-difference-between-worry-stress-and-anxiety.html) accessed on 25/7/2020 at 1.09pm

4) WebMD, How Worrying Affects the Body, (https://www.webmd.com/balance/guide/how-worrying-affects-your-body#1) accessed on 25/7/2020 at 1.57pm

5) Dale Carnegie, How to stop worrying and start living, Manjul Publishing house, 2018