शिक्षकांचे काम प्रामुख्याने वर्गातच दिसते, पण वर्गापूर्वी शिक्षकांना काही गृहपाठही करायचा असतो. जय्यत तयारी केल्याशिवाय तुम्ही वर्गात जाऊ शकत नाही. तासाभराचे सत्र घेण्यासाठी, अनेकदा ३ ते ४ तास तयारीसाठी वेळ लागतो. हे काम केवळ वर्गापुरते मर्यादित नाही, तर अनेकदा ते काम घरीही करावे लागते. एक गृहपाठ ही देण्यासाठी बराच वेळ तयारी करावी लागते. त्या गृहपाठांचे मूल्यमापन करण्यासाठी शिक्षकांना ते वाचावे लागते आणि मग त्याचे मूल्यमापन करावे लागते. वर्गातील विद्यार्थ्यांची संख्या लक्षात घेता ही प्रक्रिया वेळखाऊ असते आणि त्यासाठी तासन्तास मेहनत घ्यावी लागते. प्रत्येक शिक्षकाचे आपल्या विषयावर प्रभुत्व असणे आवश्यक आहे. महाविद्यालयातील एका वरिष्ठ प्राध्यापकाचे उदाहरण म्हणून, जेव्हा तो एखादा विषय शिकवायला घेतो, तेव्हा त्याला अध्यापन आराखडा तयार करणे, वैयक्तिक सत्रांचे नियोजन करणे, विषयांच्या नोट्स तयार करणे, मूल्यमापनाचे नियोजन करणे इ. गोष्टी कराव्या लागतात. हे सगळं अध्यापन सुरू होण्याआधीच.
आजकाल शिक्षकाची जबाबदारी केवळ शैक्षणिक राहिलेली नाही. विद्यार्थ्याच्या सर्वांगीण विकासाची जबाबदारी ही शिक्षकांची असते. आजच्या शिक्षकावर प्रशासकीय कामाचे, मार्गदर्शन करणे, शिस्त लावणे, मूल्यमापन करणे, मार्केटिंग आणि मार्गदर्शकाचीही (मेन्टॉरिंग) जबाबदारी सोपवण्यात येते. मेन्टॉरिंग हा शिक्षकांच्या जीवनाचा एक महत्त्वाचा पैलू बनला आहे. विशेषतः मोठ्या विद्यार्थ्यांसाठी मार्गदर्शन आवश्यक आहे.. विद्यार्थ्यांना अधिक चांगल्या प्रकारे जाणून घेण्यासाठी शिक्षकांना शाळेत पालकांप्रमाणे वागावे लागते.
प्रत्येक शिक्षकाला दररोज सरासरी २ ते ३ तास वाचणे
आवश्यक असते. प्रत्येक शिक्षकाने स्वतःला सतत अपडेट करत राहावे लागते. प्रशिक्षण
हा शिक्षकांच्या जीवनाचा अविभाज्य भाग बनला आहे. त्याचबरोबर संस्था, विद्यार्थी आणि त्यांच्या पालकांच्या मागणीनुसार त्याला व्यवस्थापन आणि काम करावे लागते.
सध्याच्या परिस्थितीमुळे शिक्षकांनाही खूप संघर्ष करावा लागत आहे. शिक्षकांमध्ये प्रचंड अनिश्चितता आणि भीती आहे. या परिस्थितीला आपण यापूर्वी तोंड दिलेले नाही. आभासी अध्यापनाच्या जगामुळे शिक्षकांसमोर नवी आव्हाने उभी ठाकली आहेत. सध्याच्या जगात शिक्षक टेक्नोसॅव्ही झाले आहेत आणि काळाच्या गरजेनुसार स्वतःला अद्ययावत करत आहेत. शिक्षकही एकमेकांना मदत करत आहेत आणि ते सगळ्या बाबतीत पूर्णपणे सहकार्य करत आहेत.
शिक्षक सरकारी समर्थित, अनुदानित/अनुदानित,
अर्धसहाय्य, खाजगी/ स्वयंअर्थसहाय्य इत्यादी विविध प्रकारच्या संस्थांमध्ये काम
करत असतात. ते ज्या प्रकारच्या संस्थेत काम करतात त्यावर शिक्षकांची
मानसिकता अवलंबून असते. नोकरी आणि वेतनाची
खात्री लक्षात घेता शिक्षकांच्या कामाच्या क्षमतेतही फरक असतो. तरीही अशा वातावरणात ही विविध शाळा,
महाविद्यालयीन आणि विद्यापीठ स्तरावर नामवंत शिक्षकांचा विकास होत आहे. आपल्यापैकी
अनेकजण शिकवण्याच्या नव्या आणि नावीन्यपूर्ण पद्धती विकसित करण्यासाठी विशेष
प्रयत्न करत आहेत.
शिक्षकांना वैयक्तिक जीवन, कुटुंब आणि काम सांभाळून एकत्र काम करावे लागते. अनेक व्यावसायिक जबाबदाऱ्या हाताळण्याबरोबरच शिक्षकाला स्वत:च्या आयुष्याचीही काळजी घेणे आवश्यक असते.
या सर्व संघर्षासह, या व्यवसायात आपणास बऱ्याच
सकारात्मक बाबी सापडतील. पहिली बाब म्हणजे कामाचे तास, शिक्षकी
पेशात वेळेबाबतीत बरीच लवचिकता असते. पण त्याच वेळी बौद्धिक कामाची मागणी
असलेली नोकरी आहे. दुसरी गोष्ट म्हणजे यामध्ये वैयक्तिक
विकासासाला अधिक वाव आहे. तुम्ही कोणत्या ही आवडत्या प्रकारचे
संशोधन करू शकता आणि ते करण्याच्या पद्धती तुम्ही ठरवू शकता. तिसरी गोष्ट म्हणजे
तुम्हाला तुमच्या आयुष्यात कायमच शिकायला मिळतं. चौथी गोष्ट म्हणजे तुम्ही लोकांमधील
अधिक चैतन्यदायी भागाशी जोडलेले असता. अनंत ऊर्जा, कल्पनांचा प्रवाह आणि सतत
वादविवाद ह्यासारख्या बाबींमुळे तुम्ही सदैव तरुण राहता.
हा व्यवसाय खरंच इतकं सोपा आहे का? माझे बहुतेक शिक्षक
मित्र या मथळ्याशी नक्कीच असहमत असतील. शिक्षकांच्या आयुष्यात अडचणी येत असल्या तरी आपल्यापैकी अनेकजण अजूनही कामात सदैव
आनंदी असतात. .
त्यामुळे भारताचे दिवंगत राष्ट्रपती डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांचे प्रसिद्ध उद्गार लक्षात ठेवा, "अध्यापन हा
एका व्यक्तीच्या चारित्र्याला, क्षमतेला आणि भविष्याला आकार देणारा अतिशय उदात्त
व्यवसाय आहे. जर लोकांनी मला एक चांगला शिक्षक म्हणून स्मरण केलं तर तो माझ्यासाठी
सर्वात मोठा सन्मान ठरेल.'
अध्यापन व्यवसायात प्रवेश करण्यापूर्वी तुम्ही स्वतःला
प्रश्न विचारला पाहिजे, 'तुम्हाला स्वतःच्या निवडीने की योगायोगाने
शिक्षक बनायचे आहे?'
प्रा. अतुल फेगडे
To read this article in English click here: https://profatulfegade.wordpress.com/2020/09/05/teachers-job-is-very-simple/